Stel je een willekeurige dinsdagochtend in november voor. Het heeft voor het eerst flink gevroren, de autoruiten zitten strak onder een laag wit ijs en je adem vormt wolkjes in de koude lucht. Je stapt in, draait de sleutel om of drukt op de startknop, en in plaats van de vertrouwde grom van de motor hoor je een moeizame zucht, gevolgd door een ritmisch, machteloos geklik. De dashboardlampjes knipperen zenuwachtig en de klok tikt onbarmhartig door richting je eerste afspraak. Het is een klassiek tafereel dat zich elk najaar bij talloze automobilisten herhaalt, maar dat vrijwel altijd eenvoudig te voorkomen is.
Veel mensen denken dat de winter de grootste vijand is van de autoaccu. Het is immers in de kou dat de auto weigert aan te slaan. Chemisch gezien zit de vork echter heel anders in de steel. De eigenlijke schade ontstaat vaak al tijdens de zonnige zomermaanden. Bij hoge temperaturen onder de motorkap verloopt het chemische proces in de loodzuurbatterij veel agressiever. De vloeistof kan sneller verdampen, er treedt inwendige corrosie op van de loden platen en het actieve materiaal op die platen kan langzaam afbrokkelen.
Zolang de buitentemperatuur aangenaam blijft, merk je hier in de praktijk bar weinig van. De motorolie is lekker dun, de startmotor ondervindt nauwelijks mechanische weerstand en de accu hoeft maar een fractie van zijn maximale vermogen te leveren om de verbrandingsmotor aan de praat te krijgen. Pas wanneer het kwik daalt tot rond het vriespunt, komt de rekening van die warme zomer op tafel.
Hoge temperaturen versnellen zelfontlading en interne chemische degradatie. De roosterstructuur binnenin de cellen tast geleidelijk aan zonder dat je direct startproblemen ervaart.
Kou vertraagt chemische reacties fors, waardoor de stroomafgifte instort precies op het moment dat een koude motor juist maximale startstroom verlangt.
Bij lage temperaturen verlopen de chemische reacties in een startaccu langzamer. Daardoor kan de beschikbare startkracht afnemen. Hoe sterk dit effect is, hangt onder meer af van het accutype, de laadtoestand, de leeftijd en de temperatuur. Een vaste halvering geldt niet voor iedere accu.
Aan de andere kant vraagt de auto onder koude omstandigheden aanzienlijk meer vermogen. Motorolie wordt bij lage temperaturen stroperig, waardoor alle draaiende delen in het motorblok veel meer weerstand bieden. De startmotor moet enorme krachten leveren om de krukas rond te pompen. Tel daarbij op dat moderne auto's direct na het starten de stoelverwarming, achterruitverwarming, ventilatoren en spiegels inschakelen. Een verouderde accu kan die plotselinge stroompiek niet meer opbrengen, met een weigerende startmotor als direct gevolg.
Een accu begeeft het zelden van het ene op het andere moment zonder waarschuwing vooraf. Vaak geeft het voertuig al weken voor de definitieve weigering kleine hints dat de energieopslag zijn beste tijd heeft gehad. Door op die details te letten, voorkom je dat je langs de kant van de weg op hulp moet wachten.
Merk je een van deze punten op bij je eigen wagen? Dan is het verstandig om niet te wachten tot de eerste strenge vorstnacht, maar tijdig een professionele accu controle laten uitvoeren. Met moderne meetapparatuur wordt binnen enkele minuten inzichtelijk wat de werkelijke restcapaciteit en startkracht van de batterij is.
Een accu die in oktober nog prima lijkt te starten, kan bij de eerste nachtvorst in november plotseling definitief de handdoek in de ring gooien.
Veel handige doe-het-zelvers pakken bij twijfel een standaard multimeter uit de schuur om het voltage over de accupolen te meten. Geeft de meter 12,5 of 12,6 volt aan, dan wordt al snel geconcludeerd dat de accu in topconditie verkeert. Helaas is dat slechts het halve verhaal. Die zogenaamde open-klemspanning zegt namelijk vooral iets over de laadtoestand, maar vrijwel niets over de daadwerkelijke koudstartstroom, ook wel bekend als Cold Cranking Amps of CCA.
Een accu kan een keurig voltage laten zien zolang er geen stroom wordt gevraagd. Zodra de startmotor echter honderden ampères tegelijk trekt, kan een versleten accu door interne overgangsweerstand in een fractie van een seconde in elkaar zakken naar een onbruikbaar laag niveau. In de werkplaats gebruiken we daarom gespecialiseerde digitale testers die de accu onder een gesimuleerde belasting doormeten. Zo meten we niet alleen de accuspanning, maar ook de interne weerstand en de werkelijke gezondheid van de cellen.
De accu krijgt steevast de schuld wanneer een auto niet wil starten, maar hij werkt nooit alleen. Zodra de motor aanslaat, neemt de dynamo de stroomvoorziening over en laadt hij de accu weer bij voor de volgende start. Wordt die dynamo echter niet soepel aangedreven, dan raakt zelfs de allernieuwste accu binnen korte tijd uitgeput.
Bij veel auto’s met een verbrandingsmotor wordt de dynamo via een riem aangedreven. Bij andere aandrijvingen, waaronder elektrische en hybride voertuigen, kan het laadsysteem anders zijn uitgevoerd. Laat daarom het systeem controleren dat bij jouw auto hoort. Een multiriem vervangen is alleen nodig wanneer inspectie en het onderhoudsvoorschrift daar aanleiding toe geven.
Een betrouwbare auto in de winter draait om het totaalplaatje. Naast de stroomvoorziening spelen ook koelvloeistof, ruitensproeiervloeistof met antivries en de staat van de ruitenwissers een grote rol in je dagelijkse veiligheid en comfort. Een handige manier om alles in een keer na te laten lopen is het inplannen van een grondige seizoenscheck bij de garage. Zo weet je zeker dat je auto op alle kritieke punten is nagelopen voordat Koning Winter echt zijn intrede doet.
De levensduur van een startaccu verschilt per voertuig, gebruik en omstandigheden. Alleen de leeftijd bepaalt niet of vervanging nodig is. Bij twijfel geven een geschikte accutest en controle van het laadsysteem meer informatie.
— Autobedrijf Buijtenhek, Marconiweg 6, 3316 AM Dordrecht